HALK HİKÂYELERİNDE İŞLEVLERİN KİŞİLER ARASINDAKİ DAĞILIMI ÜZERİNE BİR İNCELEME: KEREM İLE ASLI - FERHAT İLE ŞİRİN KARŞILAŞTIRMASI

Özet

Anlatım türlerinin sahip olduğu yapısal özellikler, geçmişten bugüne araştırmacılar
tarafından en çok incelenen konular arasında yer almıştır. Özellikle anlatılar üzerinde metin
merkezli halkbilimi kuramları çerçevesinde yapılan tip ve motif çalışmaları önemli bir yere
sahiptir. Burada tercih edilen yaklaşımlardan birisi de yapısal çözümlemedir. Bu kurama göre
çözümleme anlatının biçimsel sisteminin ortaya konulmasını sağlamaktadır. Ayrıca yapısal
kuram hemen hemen bütün anlatım türleri için uygulanabilir bir nitelik taşımaktadır. Bu
makalenin amacı ise halk hikâyelerinin Propp‟un, “İşlevlerin Kişiler Arasındaki Dağılımı”
açısından çözümlenmesidir. Rus halkbilimci Vladimir Propp, Rus masalları üzerine hazırladığı
“Masalın Biçimbilimi” adlı eserinde, masala biçim itibarıyla yaklaşır. Propp masalda çeşitli
işlevler tespit eder ve bu işlevleri gruplandırır. Buna göre bir masalda yedi eylem alanı ve bu
eylemleri gerçekleştiren yedi kişi bulunur. Makalede, klasik edebiyattan mesneviler yoluyla halk
edebiyatına geçen ve halk hikâyesi yapısına bürünen “Ferhat ile Şirin” hikâyesiyle, XVII.
yüzyılda Kerem adlı saz şairinin hayatı etrafında şekillenen “Kerem ile Aslı” hikâyesi
karşılaştırılmıştır. Sözlü anlatı geleneği çevrelerinde oluşan
efsaneler/masallar/destanlar/hikâyeler yapısal formlar yönünden birtakım benzerlikler ve
farklılıklar göstermektedir. Makalede anlatım türlerinde gözlenen bu benzer ve farklı formlar,
Propp yöntemiyle ortaya konulmaya çalışılmıĢtır. Olay örgüsünde yer alan eylemler, kişiler,
kişilerin işlevleri ve daha fazlası mukayese yöntemiyle ortaya konulmuştur. Vladimir Propp‟un
çözümleme yönteminden hareket edildiğinde halk hikâyelerinde yapı itibarıyla benzer eylem
alanlarının ve bu eylemleri icra eden kişilerin olduğu görülmüştür. İlgili hikâyeler, çözümleme
yöntemine göre oluşturulan görsel içerik üzerinden analiz edilmiştir. 

Yazarlar

Mehmet Özdemir

Anahtar Kelimeler

Propp Metodu, Anlatım türleri, Masal, Halk hikâyesi, Kerem ile Aslı, Ferhat ile ġirin, KiĢilerin iĢlevleri

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

29 Mayıs 2018

Gönderim Tarihi

3 Mart 2018

Cilt

6

Sayı

13

Yıl

2018

Sayfa

204-220

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.510033

Dosyalar