CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI

Abstract

Türk boylarının dünya
üzerinde geniş alanlara yayılmaları ve çok çeşitli uluslarla temas kurmaları
destanlarına da yansımıştır. İlk kayda geçirilen destanlardan Oğuz Kağan
Destanı dahil geçtiğimiz yüzyılda derlenen destanlar da bu niteliğini
korumuştur. Kırgız Türkleri destan geleneğini günümüzde en canlı haliyle devam
ettirmeleri bakımından Türk boyları içinde ayrıcalıklı bir yere sahiptir.
Özellikle Manas Destanı Kırgızların günlük hayatlarının bir parçasıdır. Manas
Destanı diğer Kırgız destanlarına göre etnik malzeme bakımdan çok zengindir .
Bu makalede Manas Destanı’nda yer alan halkların büyük çoğunluğuna yer veren
Toltoy Destanı etnik isimlendirmeler açısından analiz edilmiştir. Toltoy
Destanı Doğu Türkistanlı Manasçı Cusup Mamay’dan geçtiğimiz yüzyılın son
çeyreğinde derlenmiştir. Er Bagış’ın oğlu olan Toltoy Manas’ın oğlu Semetey ile
aynı dönemde yaşamış ve Kırgız halkını tehdit eden düşmanlarla mücadele
etmiştir.   Çalışmada tarihsel yöntem ve
metin analizi yöntemi kullanılmıştır. 
Ele alına etnik unsurların başında Cediger ve diğer Kırgızlar gelmekte,
ardından Kızılbaşlar, Türkmenler, Çürçütler, Kara Kıtaylar, Kalmuklar, Şibeler,
Kazaklar ve Ruslar gibi diğer halklara değinilmektedir. Çalışma sırasında adı
geçen halklar öncelikle tarihi açıdan incelenmiş, ardından Manas Destanı başta
olmak üzere diğer destanlarda nasıl işlendikleri anlatılmış, daha sonra da
Toltoy Destanı’nında bu halklarla ilgili kısımlar analiz edilmiştir. Sonuç
olarak Toltoy Destanı etnik unsurlarla ilgili verdiği bilgiler açısından Manas
Destanı’yla paralellik göstermekte ve onunla kıyaslandığında azımsanmayacak bir
malzeme sunmaktadır.

Authors

Raşit Çöloğlu

Keywords

Kırgızlar, Toltoy Destanı, etnik yapı

Publication Information

Publication Date

March 14, 2020

Submission Date

October 4, 2019

Accepted Date

March 3, 2020

Volume

8

Issue

21

Year

2020

Pages

211-229

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.629509

Files