HALK HİKÂYELERİNDE ATAERKİL BİR İDEOLOJİ OLARAK “NAMUS” VE ERKEK KİMLİĞİNİN KURGULANMASINDA NAMUS DÜŞÜNCESİNİN ÜSTLENDİĞİ İŞLEVLER ÜZERİNE

Abstract

Sosyal bilimler literatüründe genel olarak kitlelerin şekilsiz inançlarına gönderme yapacak
şekilde kullanılan “ideoloji” teriminin; en temel düzeyde belirli hedeflere yönlendirilmiş olan
“kültürel amaçları” ifade ettiği ve toplumsal cinsiyet sahasına gelindiğinde ise cinsiyet rejiminin
inşa edilmesi/devam ettirilmesinde önemli rollere sahip olan “bilişsel sistemler”e referans
verecek şekilde kullanıldığı görülür. Bu bakımdan özellikle Akdeniz toplumlarında görülen ve
cinsiyetler arasındaki ilişkileri düzenlemekle kalmayıp; aynı zamanda bireylerin toplumdaki
yerlerini ve davranışlarını işaretleyerek arzularını kontrol altına alan “namus düşüncesi”nin;
esasında erkek ve kadın kimlikleri arasında eşitsizlikler yaratan ve kadın cinselliğinin denetimini
sağlayan “ataerkil bir ideoloji” olarak belirdiği anlaşılır. Bununla birlikte, günümüzde büyük
oranda kitle iletişim araçlarıyla dolaşıma sokulan ve toplumsal cinsiyete yönelik performansların
karakterlerine etki eden namus düşüncesinin; kitle iletişim araçlarının olmadığı tarihsel
dönemlerde (yani yüz yüze iletişimin hâkim olduğu birincil sözlü kültür ortamında) halk anlatıları
aracılığıyla dolaşıma sokulduğu ve böylelikle halk hikâyelerinin, söz konusu ideolojik
düşüncenin yaygınlaştırılması ve dinleyici kitlelerine benimsetilmesi açısından etkili bir
enstrüman olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu nedenle bu makalede, Türk kültürel belleğinin
bir yansıması olarak değerlendirilebilecek olan Anadolu sahasına ait bazı halk hikâyesi
örneklerine odaklanılmış ve ataerkil bir ideoloji olarak erkek kimliğine iliştirilmiş olan “namus
düşüncesi”; kadın cinselliğinin denetimi ve patriarkal statükonun devamlılığı açısından üstlendiği
işlevlerle birlikte, söz konusu örnekler üzerinden değerlendirilmeye çalışılmıştır

Authors

Emrah Tunç

Keywords

Türk Halk Hikâyeleri,, Namus,, Erkeklik,

Publication Information

Publication Date

March 16, 2021

Submission Date

November 10, 2020

Accepted Date

February 21, 2021

Volume

9

Issue

26

Year

2021

Pages

11-33

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.895351

Files