Türk-Moğol Tarihi Bağlamında Azerbaycan'ın Kuzey-Bati Bölgeleri

Abstract

1221'de başlayan ve XIII-XIV. yüzyıllar boyunca devam eden Moğol seferleri, geniş Avrasya alanında ciddi etno-politik ve ekonomik değişikliklere yol açtı. Bu seferler, çağdaş Azerbaycan toprakları da dahil olmak üzere Kafkasya'dan da yan geçmedi. Azerbaycan'ın çok etnisitesiyle öne çıkan kuzeybatı bölgesiı de ciddi değişikliklere uğradı.
Bu çalışma, XIII-XIV. yüzyıllarda Moğol seferlerinin neden olduğu göçlerin etkisi altında Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinde meydana gelen etnik süreçlerin incelenmesine ayrılmıştır. Makale, Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerindeki Moğol dönemine ait yer adlarından yola çıkarak, aynı döneme ait komşu bölge ve ülkelerin yer adlarıyla karşılaştırmalı bir analiz yapmayı ve Moğol seferlerinin hem Azerbaycan hem de diğer Türk halklarının etnogenezi sürecine etkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu yazımızda yazılı kaynaklar ve toponimler ile bölge verilerinin karşılaştırmalı tahlilinden hareketle bu süreçlerin izini sürmeye çalışacağız.
Makale, XIII-XIV. yüzyıllarda Moğol seferlerinin neden olduğu göçlerin etkisi altında Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinde meydana gelen etnik süreçlerin incelenmesine ayrılmıştır. Yazar, Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerindeki Moğol dönemine ait yer adlarından yola çıkarak, aynı döneme ait komşu bölge ve ülkelerin yer adlarıyla karşılaştırmalı bir analiz yapmayı ve Moğol seferlerinin hem Azerbaycan hem de diğer Türk halklarının etnogenezi sürecine etkisini belirlemeyi hedeflemektedirr. Bu araştırmamızda, yazılı yer adları ve bölge kaynaklarından elde edilen verilerin karşılaştırmalı bir analizi temelinde bu süreçlerin izini sürmeye çalışacağız.
Çalışmamızın amacı, Moğol fetihlerinin modern Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinde meydana gelen etno-politik süreçler üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaca ulaşmak için yazar, incelenen dönem için Gürcü, Türk, Rus ve Moğol kaynaklarının verilerine başvurmuştur. Makaleyi yazarken bu kaynakların Rusça tercümelerinden yararlandık.
Yukarıdaki tüm materyalleri analiz edip karşılaştırarak, Moğol seferlerinin geniş Avrasya alanının ayrılmaz bir parçası olan Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinde meydana gelen etnopolitik süreçler üzerindeki etkisinin nispeten eksiksiz bir resmini oluşturmak mümkün olmuştur.
Yazılı kaynakların ve yer adlarının verileri, Türk-Moğol kavimlerinin Avrasya coğrafyasında birkaç aşamada ilerleyen önemli göç sürecini tek bir bütüne bağlamayı mümkün kıldı. Çalışma sonucunda Moğol seferlerinin Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinin nüfusunun etnik tarihi üzerindeki etkisi hakkında sonuçlar çıkarıldı. Yazar, kaynaklara dayanarak özellikle Celayir, Tangıt, Goragan, Gakhmugal gibi yer adlarının ve Muğal etnoniminin Azerbaycan'ın kuzeybatı bölgelerinin tarihinde Moğol döneminin yankıları olduğu sonucuna varmıştır.

Authors

Elvira Latifova

Keywords

Azerbaycan, toponimler, Kıpçaklar, Celayir, Moğollar, Muğallar

Publication Information

Publication Date

September 19, 2023

Submission Date

April 3, 2023

Accepted Date

June 12, 2023

Volume

11

Issue

36

Year

2023

Pages

216-230

Language

Other

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1276291

Files