TRABZON'DA PARA VAKIFLARI (1702-1732)

Abstract

Vakıflar, Osmanlı Devleti’nde sosyo-iktisadi yönden toplumun yararına olan hizmetlerin düzenli ve sürekli olması adına önemli işlevler üstlenmişlerdir. Osmanlı toplum hayatında vakıflar, kamunun ulaşmadığı şehircilik, eğitim, kültür, dini hizmetler, sosyal hizmetler ve iskân gibi pek çok alan da hizmet götürerek önemli katkılar sunmuştur. Osmanlı vakıf müessesi içinde bir çeşit kredi ve finansman kurumu olan para vakıfları önemli bir yere sahiptir. Osmanlı arşiv belgelerinde vakf-ı nukud olarak ifade edilen para vakıfları XVI. yüzyılın ortalarında itibaren yaygınlaşmaya başlamıştır. Para vakıfları Osmanlı vakıf tecrübesi ekseninde kendine özgü metotları ile Osmanlı Devleti’nde yaklaşık 400 yıl süre ile kendine önemli bir uygulama alanı bulmuştur. Para vakıfları sermayelerini belirli faiz oranları ile ihtiyacı olan kesimleri borç vererek gelir elde etmişlerdir. Para vakıfları Osmanlı Devleti’nde piyasanın ihtiyaç duyduğu finansmanı karşılamanın yanında toplumun ihtiyaç duyduğu hizmetlerin yürütülmesinde parasal destek sunmuştur. Para vakıfları elde ettikleri bu gelirler ile eğitim hizmetleri, maaş ödemeleri, vakıf eserlerinin tamiri, dini yapıların aydınlatılma işleri ve şehircilik hizmetlerinin yürütülmesine katkı sunmuştur.
Bu çalışma, Trabzon şehrine ait şer’iye sicillerinden 1702-1732 yılları arasını ihtiva eden ve bu sicillerden seçilen vakfiye ve vakıf kayıtları esas alınarak hazırlanmıştır. Bu dönemde Trabzon’da para vakıflarının sosyo-iktisadi açıdan vakıf müessesi içerisinde nasıl bir rol oynadıkları irdelenmiştir. Dönemin para vakıfları Trabzon’da vakıf şehir ilişkisi bağlamında hangi alanlara katkı sunduğu görülmeye çalışılmıştır. Trabzon’da para vakfı kuran kesimlerin hangi sosyal sınıfa mensup olduğuna dair bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Yine Trabzon para vakıflarının nemalandırma yöntemleri ve kar oranları hakkında belgelere göre değerlendirmeler yapılmıştır. Bu süreçte Trabzon’da para vakıflarının şehrin sosyo-iktisadi hayatının hangi alanlarına destek oldukları tespit edilmeye çalışılmıştır.

Authors

Fatih Çiçek

Keywords

Vakıf, Para Vakfı, Trabzon, Faiz, Şehir

Publication Information

Publication Date

December 14, 2023

Submission Date

April 16, 2023

Accepted Date

October 26, 2023

Volume

11

Issue

37

Year

2023

Pages

1-14

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1284203

Files