Osmanlı Maarifinde Musevi Kadınlar ve Alliance Israélite Universelle’nin Faaliyetleri: İstanbul Örneği (1839-1916)

Abstract

Eğitim-öğretim etkinlikleri, tarih boyunca toplumların kültürlenme süreçlerine katkı sağlamış, aynı zamanda onların topluluk şuuru kazanmalarına, çağa ayak uydurmalarına ve mevcudiyetlerine vesile olmuştur. Bu faaliyetlerin gelişiminde, içerisinde bulunulan zamanın etkisi büyüktür.
19. yüzyılda dünya genelinde yaşanan modernleşme süreci; siyasi, iktisadi ve askeri olduğu kadar toplumsal mevcudiyetin önemli bir faktörü olan eğitim faaliyetlerini de etkilemiştir. Dolayısıyla eğitimin amacı, kapsamı ve yapısı değişerek geleneksel formu yeni ve modern bir zemine taşımıştır. Bu dönüşümün yoğun bir şekilde yaşandığı ülkelerden biri de Osmanlı Devleti’dir. 19. yüzyılda yaşanan hukuki ve yasal gelişmeler, ülkenin modernleşme sürecinin yasal dayanağı olmakla birlikte, modern eğitim-öğretimin de hukuki temelini teşkil etmiştir. Bu gelişmelerin ardından, eğitim alanındaki dönüşüm, yasal bir zeminde gerçekleşmiş ve teşvik edilmiştir. Bu kapsamda, Osmanlı Musevi cemaatinin maarif faaliyetlerinde de hareketlilik yaşanmıştır. Eskiden din ekseninde gelişen ve yüzyıllar boyunca Musevilerin dini-kültürel devamlılığını sağlayan cemaat mektepleri, dini kurumlar bünyesinde ve din adamları kontrolünde faaliyet yürütüyordu. Bu düzende Musevi kadınlar, eğitim-öğretimde yer almadıkları gibi ekseriyetle hanelerinde din talimi ve beceri isteyen eğitimler görüyorlardı. Çalışmamızda, bu zihniyetin nasıl değiştiği, İstanbul’da görev yapan Musevi cemaatine mensup kadınların eğitim-öğretim etkinliklerine katkıları, faaliyet bölgeleri, geleneksel eğitim anlayışı Hahambaşılık makamı denetimindeyken, Osmanlı modernleşmesi ile birlikte bu makamın ne derecede etkin olduğu ve Alyans İsrailit Cemiyetinin eğitimci kadınlara ve mekteplere desteği belgeler ışığında incelenmiştir.
Sonuç olarak, İstanbul Musevi Kız eğitim kurumlarının çoğunun, Alyans İsrailit Cemiyeti’ne ait olduğu ve bu cemiyetin desteğiyle ayakta kaldıkları, bununla birlikte gönüllü Musevi kadınların, Musevi kız çocuklarını sosyoekonomik açıdan hayata hazırladıkları, modern toplumun bir parçası haline getirdikleri, Osmanlı Türkçesi ile birlikte yabancı diller öğrettikleri ve onları yine Alyansın isteği doğrultusunda, Fransız kültürüne entegre ettikleri tespit edilmiştir.

Authors

Doğan Gün

Keywords

İstanbul Musevi Cemaati, Alyans İsrailit Cemiyeti, Modernleşme, Musevi Kadınlar, Osmanlı Maarifi

Publication Information

Publication Date

June 14, 2024

Submission Date

January 28, 2024

Accepted Date

March 5, 2024

Volume

12

Issue

39

Year

2024

Pages

173-193

Language

English

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1426987

Files