OSMANLI/TÜRK MODERNLEŞMESİ: SÜREÇ PRATİKLERİ VE KISITLAYICI TOPLUMSAL YAPI/AKTÖR/ DİNAMİKLER BAĞLAMINDA BİR ANALİZ

Abstract

Modernleşme, Batı'da rönesans, reform süreçleri ve aydınlanma ile başlayan bilgi, bilim ve düşünce akımlarından etkilenen ve teknik, ekonomik, toplumsal ve siyasi alanlarda değişim ve dönüşümlere yol açan bir süreçtir. Bu sürecin ana ekseni Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi'nde belirginleşmiştir. Türk modernleşmesi, Osmanlı'nın son iki yüzyılından Cumhuriyet dönemine uzanan ve yönetim kademesinin inisiyatifiyle gerçekleşen bir süreç olarak başlamış ve devam etmiştir. Osmanlı'nın askeri ve teknolojik geri kalmışlığı, Batı'nın üstünlüğünün farkına varılmasına ve modernleşme çabalarının başlamasına neden olmuştur. Bu süreç, askeri teknoloji ve yönetimin Batı'dan doğrudan aktarımıyla başlamış, ancak zamanla değişiklik göstererek diğer alanlara da yayılmıştır. Batı Avrupa modernleşme süreci ile Osmanlı İmparatorluğunun yaşadığı modernleşme sürecini belirleyen neden ve temellerin farkının görülebileceği yer, Osmanlı ile Avrupa modernleşmesi arasındaki koşulların farkında işaretlenmiştir. Bu bağlamda, Osmanlı/Türk modernleşmesi Batı modernleşmesinden pek çok konuda farklılıklar gösteren bir süreç deneyimlemiştir Bu araştırma Osmanlı/Türk modernleşmesinin genel çerçevesi Batıda gerçekleşen ve örnek alınmış olan modernleşme dönem, süreç, pratikler ekseninde karşılaştırmalı bir sorunsallaştırma üzerinden Türk modernleşmesinin “arzulanan” biçimde gerçekleş(eme)me sürecinin kısıtlayıcı faktörlerini dönem, kurum, aktör, yapı çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde Osmanlı/Türk modernleşme sürecinin yönetimine yön veren temel faktörler, sürecin gelişimini belirleyen endişeler ve modernleşme pratiklerinin uygulama alanları ve biçimi tartışılmıştır. İkinci bölümde ise, modernleşme sürecinin hedeflenen sonuçlara ulaşımı engelleyen kısıtlayıcı toplumsal düzenin ekonomik işeyiş biçimini şekillendiren yapısı, toplumsal yapının üzerinde yükseldiği zeminin özellikleri ve toplumsal ilişkilerin ekonomisi kısıtlayıcı yapı ve dinamikler perspektifinden araştırılmıştır. Sonuçta Türk modernleşmesi temel Osmanlı/Türk toplumsal yapı, aktör ve dinamiklerinin belirleyici ve şekillendirici özellikleri ekseninde gerçekleşen sui generis bir görünüm arz etmektedir.

Authors

Mustafa Ertürk

Keywords

Modernleşme, Osmanlı/Türk modernleşmesi, toplumsal yapı, toplumsal ilişkiler, tımar sistemi, cemaat, lonca sistemi.

Publication Information

Publication Date

June 14, 2024

Submission Date

April 5, 2024

Accepted Date

May 17, 2024

Volume

12

Issue

39

Year

2024

Pages

332-365

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1465445

Files