ESARETTEN RUS HİZMETİNE BİR SİBİR HANZADESİ: RUS ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA KÜÇÜM HAN OĞLU ALTANAY

Abstract

Bu çalışma, Sibir Hanlığı'nın son hükümdarı Küçüm Han’ın oğullarından biri olan Altanay’ın (günümüz Türkçesiyle Altın Ay) hayatını ele almaktadır. Altanay, doğrudan dahlinin olmadığı bir savaşın ardından esaretten Rus hizmetine uzanan yaşam öyküsüyle, Küçüm Han soyundan gelenlerin yaşadıkları sürecin özünü anlamak açısından önemli bir figürdür. Altanay’ın eşleri ve çocuklarının onun ölümünden sonraki durumları da Sibir Hanlığı’nın sona ermesinden sonra Sibirya’nın sosyo-ekonomik yapısını değerlendirmek açısından dikkate değerdir. Bu bağlamda, çalışma, Altanay’ın hayatını detaylı bir şekilde ele almayı amaçlamaktadır.
Çalışma kapsamında, Rossiyskiy Gosudarstvennıy Arhiv Drevnih Aktov’dan (Rusya Devlet Eski Eserler Arşivi) temin edilen, özellikle 130 fonda yer alan arşiv belgelerinden yararlanılmıştır. Bu fonda, Sibir Hanlığı sonrası Küçüm soyuna dair ilişkin değerli bilgiler bulunmaktadır. Arşiv belgelerinin incelenmesi sonucunda, yalnızca Altanay’ın değil, Küçüm Han’ın diğer oğullarının da Rus Çarı tarafından maaşa bağlandığı ve her birine belirli miktarda toprağın gelirinin tahsis edildiği görülmüştür. Bu durum, 17. yüzyılın başlarından itibaren Rus devletinin sistemli bir politika izleyerek, Küçüm Han soyundan gelenlerin Rus devletine bağlılığını sağlamayı ve arttırmayı hedeflediğini göstermektedir. Bu bağlılığı güçlendirmek ve olası bir milli hareketin önüne geçmek amacıyla Hristiyanlığın bir araç olarak kullanıldığı da dikkat çekmektedir. Nitekim Altanay’ın iki oğlunun vaftiz edildiği kaydedilmiştir.
Son olarak, Altanay’ın eşlerinin, onun ölümünden sonraki durumları çalışma kapsamında ele alınmıştır. Onların yaşadığı zorluklar, yalnızca Sibir Hanlığı sonrası Şiban soyunun sosyo-ekonomik durumunu değil, aynı zamanda Rus devletinin uyguladığı sistemli politika ve stratejileri de gözler önüne sermektedir.

Authors

Yusuf Akbaba

Keywords

Sibir, Küçüm Han, Altanay, Hanzade, Rusya

Publication Information

Publication Date

September 14, 2025

Submission Date

December 21, 2024

Accepted Date

March 27, 2025

Volume

13

Issue

44

Year

2025

Pages

29-39

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1605342

Files