ESARETTEN RUS HİZMETİNE BİR SİBİR HANZADESİ: RUS ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA KÜÇÜM HAN OĞLU ALTANAY

Özet

Bu çalışma, Sibir Hanlığı'nın son hükümdarı Küçüm Han’ın oğullarından biri olan Altanay’ın (günümüz Türkçesiyle Altın Ay) hayatını ele almaktadır. Altanay, doğrudan dahlinin olmadığı bir savaşın ardından esaretten Rus hizmetine uzanan yaşam öyküsüyle, Küçüm Han soyundan gelenlerin yaşadıkları sürecin özünü anlamak açısından önemli bir figürdür. Altanay’ın eşleri ve çocuklarının onun ölümünden sonraki durumları da Sibir Hanlığı’nın sona ermesinden sonra Sibirya’nın sosyo-ekonomik yapısını değerlendirmek açısından dikkate değerdir. Bu bağlamda, çalışma, Altanay’ın hayatını detaylı bir şekilde ele almayı amaçlamaktadır.
Çalışma kapsamında, Rossiyskiy Gosudarstvennıy Arhiv Drevnih Aktov’dan (Rusya Devlet Eski Eserler Arşivi) temin edilen, özellikle 130 fonda yer alan arşiv belgelerinden yararlanılmıştır. Bu fonda, Sibir Hanlığı sonrası Küçüm soyuna dair ilişkin değerli bilgiler bulunmaktadır. Arşiv belgelerinin incelenmesi sonucunda, yalnızca Altanay’ın değil, Küçüm Han’ın diğer oğullarının da Rus Çarı tarafından maaşa bağlandığı ve her birine belirli miktarda toprağın gelirinin tahsis edildiği görülmüştür. Bu durum, 17. yüzyılın başlarından itibaren Rus devletinin sistemli bir politika izleyerek, Küçüm Han soyundan gelenlerin Rus devletine bağlılığını sağlamayı ve arttırmayı hedeflediğini göstermektedir. Bu bağlılığı güçlendirmek ve olası bir milli hareketin önüne geçmek amacıyla Hristiyanlığın bir araç olarak kullanıldığı da dikkat çekmektedir. Nitekim Altanay’ın iki oğlunun vaftiz edildiği kaydedilmiştir.
Son olarak, Altanay’ın eşlerinin, onun ölümünden sonraki durumları çalışma kapsamında ele alınmıştır. Onların yaşadığı zorluklar, yalnızca Sibir Hanlığı sonrası Şiban soyunun sosyo-ekonomik durumunu değil, aynı zamanda Rus devletinin uyguladığı sistemli politika ve stratejileri de gözler önüne sermektedir.

Abstract

This research investigates the life of Altanai, the son of Kuchum Khan, the last sovereign of the Sibir Khanate. Altanay's life narrative, which spans from captivity to service in the Russian military during a conflict he was not directly involved in, is crucial for understanding the experiences of Kuchum Khan's descendants. The circumstances of Altanay's wives and children following his demise are significant when considering the socio-economic framework of Siberia post the fall of the Sibir Khanate. This work intends to analyze the life of Altanay comprehensively.
The study utilized archival documents from the Rossiyskiy Gosudarstvennıy Arkhiv Drevnikh Aktov (Russian State Archive of Antiquities), namely from funds numbers 130 and 131. These funds encompass significant information regarding the members of the Sibir Dynasty. Archival documents revealed that the Russian Tsar compensated Altanay and the other sons of Kuchum Khan, each receiving a designated portion of land revenue. This situation illustrates that the Russian state, commencing in the early 17th century, sought to secure and enhance the allegiance of Kuchum Khan's descendants through a methodical program. The Russian state employed Christianity as a mechanism to reinforce allegiance and prevent a potential national movement. It is documented that two sons of Altanay were baptized.
Moreover the study examined the circumstances of Altanay’s wives after his demise. The challenges they faced illuminate both the socio-economic conditions of the Siberian Dynasty's households and the systematic policies and initiatives enacted by the Russian state.

Yazarlar

Yusuf Akbaba

Anahtar Kelimeler

Sibir, Küçüm Han, Altanay, Hanzade, Rusya

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Eylül 2025

Gönderim Tarihi

21 Aralık 2024

Kabul Tarihi

27 Mart 2025

Cilt

13

Sayı

44

Yıl

2025

Sayfa

29-39

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1605342

Dosyalar