OSMANLI VATANDAŞI GİRİŞİMCİ, HAYIRSEVER, KOLEKSİYONER CALOUSTE SARKİS GÜLBENKİAN (1869-1955)

Abstract

1869'da İstanbul'da doğan Calouste Sarkis Gülbenkian; İstanbul, Marsilya ve Londra'da eğitim gördükten sonra Bakü'ye giderek petrol kaynakları üzerine yazdığı makalelerle dikkat çekti. Bunun sonucunda 1898'de Paris ve Londra'daki Osmanlı Büyükelçiliklerine mali danışman olarak atandı. 1912 yılında Türk Petrol Şirketi'nin kurulmasına öncülük etti ve aldığı hisseler nedeniyle 'Bay Yüzde Beş' lakabı verildi. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra, devreye giren petrol şirketleri arasında arabuluculuk yaparak 1928'de Kırmızı Hat Anlaşması'nın imzalanmasını sağladı. Ermeni toplumu yararına bağışlar yaptı ve Ermeni mülteciler için fon topladı. Fransız diplomatik belgelerinden, göç eden Ermenilerin iskânının büyük bir kısmını finanse ettiği anlaşılmaktadır. 1930'lardan itibaren dikkatini sanat koleksiyonculuğu üzerinde yoğunlaştırdı. İkinci Dünya Savaşı'nın ortasında tarafsız Portekiz'e yerleşmeye karar verdi ve burada paha biçilmez koleksiyonu için dünyanın en büyük vakıflarından birini kurdu. Müze hayali ölümünden sonra gerçekleşti. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti vatandaşı bir Ermeni olan Gülbenkian'ın, devletin en önemli görevlerinden birine atandığını, devleti zarara sokacak petrol anlaşmalarıyla Osmanlı topraklarından elde ettiği kazancı kendisi ve Ermeni toplumu yararına kullandığını ortaya koymaktır.

Authors

Müzehher Yamaç

Keywords

: Clauste Sarkis Gülbenkian, Petrol Sanayii, Kırmızı Hat Anlaşması, Girişimci, Hayırsever, Koleksiyoner

Publication Information

Publication Date

June 14, 2025

Submission Date

January 2, 2025

Accepted Date

February 17, 2025

Volume

13

Issue

43

Year

2025

Pages

84-108

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

1

Files