OSMANLI VATANDAŞI GİRİŞİMCİ, HAYIRSEVER, KOLEKSİYONER CALOUSTE SARKİS GÜLBENKİAN (1869-1955)

Özet

1869'da İstanbul'da doğan Calouste Sarkis Gülbenkian; İstanbul, Marsilya ve Londra'da eğitim gördükten sonra Bakü'ye giderek petrol kaynakları üzerine yazdığı makalelerle dikkat çekti. Bunun sonucunda 1898'de Paris ve Londra'daki Osmanlı Büyükelçiliklerine mali danışman olarak atandı. 1912 yılında Türk Petrol Şirketi'nin kurulmasına öncülük etti ve aldığı hisseler nedeniyle 'Bay Yüzde Beş' lakabı verildi. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra, devreye giren petrol şirketleri arasında arabuluculuk yaparak 1928'de Kırmızı Hat Anlaşması'nın imzalanmasını sağladı. Ermeni toplumu yararına bağışlar yaptı ve Ermeni mülteciler için fon topladı. Fransız diplomatik belgelerinden, göç eden Ermenilerin iskânının büyük bir kısmını finanse ettiği anlaşılmaktadır. 1930'lardan itibaren dikkatini sanat koleksiyonculuğu üzerinde yoğunlaştırdı. İkinci Dünya Savaşı'nın ortasında tarafsız Portekiz'e yerleşmeye karar verdi ve burada paha biçilmez koleksiyonu için dünyanın en büyük vakıflarından birini kurdu. Müze hayali ölümünden sonra gerçekleşti. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti vatandaşı bir Ermeni olan Gülbenkian'ın, devletin en önemli görevlerinden birine atandığını, devleti zarara sokacak petrol anlaşmalarıyla Osmanlı topraklarından elde ettiği kazancı kendisi ve Ermeni toplumu yararına kullandığını ortaya koymaktır.

Abstract

Calouste Sarkis Gülbenkian, born in Istanbul in 1869; After studying in Istanbul, Marseille and London, he went to Baku and attracted attention with the articles he wrote on oil resources. As a result, he was appointed as financial advisor to the Ottoman Embassies in Paris and London in 1898. He pioneered the establishment of the Turkish Petroleum Company in 1912 and was given the nickname 'Mr. Five Percent' because of the shares he bought. After the collapse of the Ottoman Empire, he mediated between the oil companies that came into play and ensured the signing of the Red Line Agreement in 1928. He made donations for the benefit of the Armenian community and raised funds for Armenian refugees. It is understood from French diplomatic documents that it financed a large part of the settlement of migrating Armenians. From the 1930s onwards, he focused his attention on art collecting. In the middle of World War II, he decided to settle in neutral Portugal, where he established one of the world's largest foundations for his priceless collection. His dream of a museum came true after his death. The aim of this study is to reveal that Gülbenkian, an Armenian citizen of the Ottoman Empire, was appointed to one of the most important positions of the state and used the earnings he earned from Ottoman lands through oil agreements that would harm the state for the benefit of himself and the Armenian community.

Yazarlar

Müzehher Yamaç

Anahtar Kelimeler

: Clauste Sarkis Gülbenkian, Petrol Sanayii, Kırmızı Hat Anlaşması, Girişimci, Hayırsever, Koleksiyoner

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Haziran 2025

Gönderim Tarihi

2 Ocak 2025

Kabul Tarihi

17 Şubat 2025

Cilt

13

Sayı

43

Yıl

2025

Sayfa

84-108

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

1

Dosyalar