TÜRK KAĞANLIĞININ ŞEHİRLERİNİN EKONOMİK ALTYAPISI HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME

Özet

VI. yüzyılda Türkistan’da ortaya çıkan Türk Kağanlığı büyük Türk devletlerinden biridir. Türk Kağanlığı askeri, ekonomik ve siyasi anlamda büyük öneme sahip olmuştur. Türk Kağanlığı genel olarak askerî ve siyasi faaliyetleri ile araştırma konusu olmuştur. Fakat Türk Kağanlığının sosyoekonomik faaliyetleri yeterince araştırılmamıştır ve Türk Kağanlığının sosyoekonomik faaliyetleri hakkındaki bilgiler eksik kalmıştır. Arkeolojik saha araştırmaları öncesinde Çin kaynaklarının verdiği bilgilere istinaden Türk Kağanlığının da sosyoekonomik hayatı hakkında bilinen en önemli bilgi göçebe hayat tarzına sahip olduklarıdır. Bu bilgiye ek olarak sadece hayvancılık ve tarımla uğraştıklarını ve tek tip ekonomik modele sahip oldukları vurgulanmıştır. Araştırmalarını arkeolojik saha çalışmaları bağlamında genişleten araştırmacılar, Türk Kağanlığı döneminin Türkistan’ın hem konargöçer hem yerleşik hayat tarzlarını kendi bünyesinde harmanlayan ve çeşitli ekonomik faaliyetleri bir araya getiren özel bir dönemi temsil ettiklerini ortaya koymuşlardır. Ayrıca Türk Kağanlığı döneminde şehirlerin ekonomik altyapısında diğer iş kollarının da etkin bir biçimde kullanıldığını tespit etmişlerdir. Ahşap işçiliği, cam işçiliği, çömlekçilik, kuyumculuk, madencilik, taş kesme ve işleme, gibi iş kolları Türk Kağanlığı şehirlerinin ekonomik faaliyetlerinin temel unsurları olmuştur. Bu unsurlar sadece iç ticaretin değil aynı zamanda bölgesel ticaretin gelişmesini sağlamıştır. Ayrıca ekonomik, kültürel ve politik etkileşimleri güçlendirmiştir. Bu ekonomi modeline göre günlük hayat için gerekli olan her şey üretilmiştir. Üretilen ürünlerin fazlası ise komşu ülkelere ve uzak diyarlara ihraç edilmiştir. Makalenin amacı Türk Kağanlığı döneminde tek tip ekonomik modelin olmadığını ortaya koymaktır. Ayrıca ahşap işçiliği, camcılık, çömlekçilik, kuyumculuk, seramik, madencilik, taş kesme ve işleme gibi iş kollarını ekonomilerine entegre etmelerini vurgulamaktır. Ek olarak Türk Kağanlığı döneminde şehirlerin yalnızca idari ve askeri merkezler değil, aynı zamanda üretim ve ticaret merkezleri olduğunu göstermektir. Makale de başta Rusça kaynaklar olmak üzere Türkçe kaynaklardan da faydalanılarak konu değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract

The Turkic Khaganate, which emerged in Turkestan in the 6th century, was one of the great Turkic states. The Turkic Khaganate held great importance in military, economic, and political terms. While its military and political activities have been the subject of much research, its socio-economic activities have not been sufficiently studied, leaving incomplete information. Prior to archaeological field research, the most significant known information about the socio-economic life of the Turkic Khaganate, based on information from Chinese sources, was that they lived a nomadic lifestyle. In addition, it was emphasized that they engaged solely in animal husbandry and agriculture and possessed a single economic model. Researchers who expanded their studies within the context of archaeological fieldwork have revealed that the Turkic Khaganate period represented a unique era in Turkestan, blending both nomadic and settled lifestyles and integrating various economic activities. Furthermore, they have determined that other sectors were also actively utilized in the economic infrastructure of cities during the Turkic Khaganate period. Woodworking, glassmaking, pottery, jewelry making, mining, stone cutting and processing were fundamental elements of the economic activities of the cities of the Turkic Khaganate. These elements facilitated not only internal trade but also regional trade, strengthening economic, cultural, and political interactions. According to this economic model, everything necessary for daily life was produced, and surplus goods were exported to neighboring countries and distant lands. The aim of this article is to demonstrate that there was no single, uniform economic model during the Turkic Khaganate period. It also highlights the integration of various trades into their economies, such as woodworking, glassmaking, pottery, jewelry making, ceramics, mining, and stone cutting and processing. Furthermore, it aims to show that cities in the Turkic Khaganate were not only administrative and military centers but also centers of production and trade. The article utilizes a variety of sources, primarily Russian, but also Turkish sources, to analyze the subject.

Yazarlar

Tahsin Bilği

Anahtar Kelimeler

Ekonomik Altyapı, Türk Kağanlığı, Şehirler, Türkistan, Zanaat, Üretim Merkezleri.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

19 Kasım 2025

Kabul Tarihi

21 Mayıs 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

624-637

Dil

Diğer

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1826700

Dosyalar