MARDİN’DE İLHANLI HÂKİMİYETİNİN KURULMASI VE GELİŞEN ARTUKLU-İLHANLI/MEMLÜK İLİŞKİLERİ

Abstract

Moğolların dünya tarihinde önemli rol oynaması, ancak XIII. yüzyılın başlarında Timuçin (Cengiz Han)’in kurduğu Moğol İmparatorluğu ile olmuştur. Bulundukları Orta Asya’da Karahıtay ve Hârizmşahların topraklarını ele geçiren Moğollar, Anadolu’ya da göz dikmişlerdi. Amaçlarına ulaşabilmek için uygun bir zamanı kollayan Moğollar, kısa bir süre sonra Anadolu’daki emellerini gerçekleştirerek hedeflerine Suriye’yi oturtmuşlardı. Moğollar, bu hamlelerini gerçekleştirirken arkalarında düşman bırakmamanın yanı sıra savaş için ihtiyaç duyacakları malzeme teminini de düşünmek zorundalardı. Bundan dolayı sınırlarına yakın bir yer olan Diyâr-ı Bekir Bölgesi’nin Moğollarca alınması oldukça mühimdi. Bu çalışma, Moğolların, hedeflerini gerçekleştirebilmek amacıyla anılan bölgede stratejik bir konumda gördüğü Mardin’in alınması süreci ve bunun gerçekleştirilmesinin ardından gelişen Artuklu-Moğol (İlhanlı) ile bu ilişkilerin doğal sonucu olarak ortaya çıkan Artuklu-Memlük ilişkilerini incelemektedir. Makale, önemini birbirlerinin doğal sonucu olarak gelişen Artuklu-İlhanlı ile Artuklu-Memlük ilişkilerini aynı çalışma içinde birleştiren ilk araştırmalardan biri olmasından almaktadır. Makalede, Moğol taraftarı tarihçilerin yanı sıra karşıt görüşlü dönemin tarihçilerinin eserlerinden de yararlanılmıştır. Her iki tarafın görüşleri karşılaştırılarak ve gerektiğinde günümüz tarihçilerinin yorumlarıyla birlikte kişisel değerlendirmeler de katılarak verilmiştir. Araştırmada, çözümleme, karşılaştırma ve yorumlama gibi tarihin bilimsel metotlarından yararlanılmıştır. Çalışmanın neticesinde İlhanlılar, Mardin Aruklularını kendilerine bağlamış olmanın avantajlarını iyi değerlendirdiği görülmekle birlikte Artukluların da bazı bedeller karşılığında avantajlar elde ettiği kanaatine varılmıştır.

Authors

Abdülbaki Bozkurt

Keywords

Ortaçağ, Anadolu, Moğol, Mardin, Artuklu.

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

May 8, 2025

Accepted Date

July 11, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

119-142

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1695712

Files