MARDİN’DE İLHANLI HÂKİMİYETİNİN KURULMASI VE GELİŞEN ARTUKLU-İLHANLI/MEMLÜK İLİŞKİLERİ

Özet

Moğolların dünya tarihinde önemli rol oynaması, ancak XIII. yüzyılın başlarında Timuçin (Cengiz Han)’in kurduğu Moğol İmparatorluğu ile olmuştur. Bulundukları Orta Asya’da Karahıtay ve Hârizmşahların topraklarını ele geçiren Moğollar, Anadolu’ya da göz dikmişlerdi. Amaçlarına ulaşabilmek için uygun bir zamanı kollayan Moğollar, kısa bir süre sonra Anadolu’daki emellerini gerçekleştirerek hedeflerine Suriye’yi oturtmuşlardı. Moğollar, bu hamlelerini gerçekleştirirken arkalarında düşman bırakmamanın yanı sıra savaş için ihtiyaç duyacakları malzeme teminini de düşünmek zorundalardı. Bundan dolayı sınırlarına yakın bir yer olan Diyâr-ı Bekir Bölgesi’nin Moğollarca alınması oldukça mühimdi. Bu çalışma, Moğolların, hedeflerini gerçekleştirebilmek amacıyla anılan bölgede stratejik bir konumda gördüğü Mardin’in alınması süreci ve bunun gerçekleştirilmesinin ardından gelişen Artuklu-Moğol (İlhanlı) ile bu ilişkilerin doğal sonucu olarak ortaya çıkan Artuklu-Memlük ilişkilerini incelemektedir. Makale, önemini birbirlerinin doğal sonucu olarak gelişen Artuklu-İlhanlı ile Artuklu-Memlük ilişkilerini aynı çalışma içinde birleştiren ilk araştırmalardan biri olmasından almaktadır. Makalede, Moğol taraftarı tarihçilerin yanı sıra karşıt görüşlü dönemin tarihçilerinin eserlerinden de yararlanılmıştır. Her iki tarafın görüşleri karşılaştırılarak ve gerektiğinde günümüz tarihçilerinin yorumlarıyla birlikte kişisel değerlendirmeler de katılarak verilmiştir. Araştırmada, çözümleme, karşılaştırma ve yorumlama gibi tarihin bilimsel metotlarından yararlanılmıştır. Çalışmanın neticesinde İlhanlılar, Mardin Aruklularını kendilerine bağlamış olmanın avantajlarını iyi değerlendirdiği görülmekle birlikte Artukluların da bazı bedeller karşılığında avantajlar elde ettiği kanaatine varılmıştır.

Abstract

The Mongols played an important role in world history only with the Mongol Empire founded by Timuchin (Genghis Khan) in the early 13th century. The Mongols, who seized the lands of the Kara-Khitan and Khwarezmshahs in Central Asia, also set their sights on Anatolia. The Mongols, who were waiting for a suitable time to achieve their goals, soon realized their ambitions in Anatolia and set Syria as their target. While carrying out these moves, the Mongols had to think about not leaving an enemy behind, as well as the supply of materials they would need for the war. Therefore, the capture of the Diyar-i Bekir Region, which was close to their borders, was very important for the Mongols. This study examines the process of the capture of Mardin, which the Mongols saw as a strategic location in the region in order to achieve their goals, and the Artuqid-Mongol (Ilkhanid) relations that developed after this, and the Artuqid-Mamluk relations that emerged as a natural result of these relations. The article derives its importance from the fact that it is one of the first studies to combine the Artuqid-Ilkhanid and Artuqid-Mamluk relations, which developed as a natural result of each other, in the same study. In the article, works of historians with opposing views as well as historians of the period were used. The views of both sides were compared and personal evaluations were added together with the comments of contemporary historians when necessary. The scientific methods of history such as analysis, comparison and interpretation were used in the research. As a result of the study, it was seen that the Ilkhanids made good use of the advantages of having the Mardin Aruqids under their control, and it was concluded that the Artuqids also gained advantages in return for some costs.

Yazarlar

Abdülbaki Bozkurt

Anahtar Kelimeler

Ortaçağ, Anadolu, Moğol, Mardin, Artuklu.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Aralık 2025

Gönderim Tarihi

8 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

11 Temmuz 2025

Cilt

13

Sayı

46

Yıl

2025

Sayfa

119-142

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1695712

Dosyalar