MODERNLEŞME DÖNEMİ OSMANLI ORDUSU’NDA KURMAY SUBAYLIĞIN PROTOTİPİ: ORDU MÜHENDİSLERİ

Özet

Aydınlanma Çağı Avrupası’nda bilim ve teknolojideki gelişmeler sonucunda savaş olgusu önemli ölçüde değişmiştir. Bu değişim sonucunda savaşlarda galibiyet elde etmek, pozitif bilimlerde bilgi sahibi olup bu bilgisini askerlik mesleğine tatbik edecek teknik donanıma sahip eğitimli subayların varlığına bağlı hale gelmiştir. Ordu tertibi, askeri istihbarat, topçuluk, istihkâm ve modern ordular içerisinde yer alacak kurmay subaylara ait pek çok teknik destek söz konusu eğitimli subaylar tarafından sağlanmaya başlanmıştır. Avrupalı bazı devletler karşısında aldığı askeri yenilgiler sonucunda Osmanlı Devleti, Avrupa devletleri ve ordularında var olan bu değişim ve dönüşümün farkına varmış ve temkinli küçük adımlarla dahi olsa kendi ordu yapılanmasında benzerini tatbik etmeyi kararlaştırmıştır. Topçu, Humbaracı ve Lağımcı gibi askeri teknik sınıfları modern standartlara göre teşkilat, eğitim ve talim açısından yenilemekle işe başlanmıştır. İstenilen özelliklere sahip eğitimli bir subay zümresi oluşturmak amacıyla askeri mühendis mektepleri açılmıştır. Bu sınıflarda yetişen eğitimli subaylar ordu bünyesinde mühendis olarak görevlendirilmiştir. Bu uygulamayla ordudaki mühendislerin, ordu kumandanından nefere kadar görev yaptığı askeri birliğe sağladığı teknik destek kadar, eğitim ve talimlerle diğer ordu birliklerini de modern standartlara ulaştırmaları beklenilmiştir. Bu çalışmada, 1826 yılında Vak’a-yı Hayriye sonrası kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediyye ordusu tabur ve alayları içerisinde yer alan ordu mühendisleri üzerinde durulmaktadır. Mansure Ordusu’nun kurulmasıyla başlayıp erkân-ı harb kanunnamesinin hazırlanışına kadar geçen süre zarfında söz konusu askeri zümrenin görev tanımı, faaliyetleri ve askeri kompozisyon içerisindeki özgün rollerini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmakta olup, konuyla ilgili arşiv belgeleri, süreli yayınlar ve araştırmalarda tespit edilen veriler değerlendirilmekte ve analiz edilmektedir.

Abstract

In the Age of Enlightenment Europe, the phenomenon of war changed significantly as a result of developments in science and technology. As a result of this change, winning wars became dependent on the presence of educated officers who had knowledge in the positive sciences and the technical equipment to apply this knowledge to the military profession. Many technical support services for army organization, military intelligence, artillery, fortification and staff officers who will take part in modern armies began to be provided by these trained officers. As a result of the military defeats it suffered against some European states, the Ottoman Empire became aware of this change and transformation in the European states and their armies and decided to implement a similar one in its own army structure, albeit with small, cautious steps. Work began by renewing military technical classes such as Artillery, Bombardier and Sapper in terms of organization, education and training according to modern standards. Military engineering schools were opened in order to create an educated officer class with the desired characteristics. The educated officers who were trained in these classes were assigned as engineers within the army. With this practice, engineers in the army were expected to provide technical support to the military units in which they served, from the army commander to the private, as well as to bring other army units to modern standards through education and training. This study focuses on the military engineers in the battalions and regiments of the Asakir-i Mansure-i Muhammediyye army established after the Vak’a-yı Hayriye in 1826. Without ignoring the historical process that started with the engineers and engineer caliphs who were trained in the Mühendishane and served in the Nizam-ı Cedid units during the reign of Selim III, which was the beginning of the practice of having engineers in army units, it is aimed to reveal the job description, activities and unique roles of the mentioned military group within the military composition during the period starting with the establishment of the Mansure Army and until the preparation of the military staff officier code. In the study, document analysis method, one of the qualitative research methods, is used. Data found in archive documents, periodicals and research on the subject are evaluated and analyzed.

Yazarlar

Mehmet Ali Yıldırım, Mücahit Orkun İkinci

Anahtar Kelimeler

Nizâm-ı Cedîd, Asakir-i Mansure-i Muhammediyye, Ordu Mühendisleri, Erkan-ı Harb, Askeri Mühendislik ve Ordu Modernleşmesi.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

12 Ocak 2026

Kabul Tarihi

17 Şubat 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

889-915

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1861864

Dosyalar