ARŞİV BELGELERİNE GÖRE İSMET İNÖNÜ DÖNEMİ’NDE KOMÜNİST FAALİYETLER VE ALINAN ÖNLEMLER (1938-1950)

Abstract

Komünizm, 19. yüzyılda endüstriyel kapitalizmin neden olduğu kötü yaşam koşullarına karşı bir tepki olarak gelişmiştir. Toplumsal ve ekonomik bir değişim teorisi olarak küresel çapta kitlesel hareketlere neden olmuştur. Türk siyasi tarihinde ise ilk olarak 19. yüzyılda etkileri görülen komünizme karşı Millî Mücadele ve Atatürk Dönemi’nde temkinli yaklaşılmıştır. İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı olduğu dönemde komünizm faaliyetleri sert tedbirlerle kontrol altına alınmış ve örgütlenme çalışmalarına izin verilmemiştir. Ancak İnönü Dönemi’nde Türkiye'de ve dünyada değişen konjonktürel ortam söz konusu faaliyetleri cesaretlendirmiştir. Nitekim II. Dünya Savaşı’nda gerçekleşen Rus ilerleyişi ve savaştan sonra Türkiye’nin demokrasiye geçme kararı Türk komünistlerini motive etmiştir. Bu çalışma Atatürk’ün ölümünden sonra İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı olarak siyasi hayatına devam ettiği dönemi kapsamaktadır. Söz konusu bu dönemde Türk solu ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Ancak Türkiye Cumhuriyeti arşiv belgeleriyle yapılan bu araştırma, komünizm meselesinin idari mekanizmaya yansıma biçimini göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma ile komünist faaliyetler, adli ve idari makamlar tarafından alınan önlemler, Soğuk Savaş ekseninde Türkiye Cumhuriyeti’nin iç ve dış politikası ortaya konulmuş olacaktır. Bu bağlamda komünist faaliyetlerin arkasındaki saikler tartışılmaktadır. Arşiv belgeleriyle yapılan bu çalışmanın mukayeseli bilimsel çalışmalar için farklı bir perspektif sunacağı düşünülmektedir.

Authors

Nagihan Eren

Keywords

Komünizm, Türk Solu, İsmet İnönü, Türkiye Cumhuriyeti Arşiv Belgeleri, Soğuk Savaş.

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

January 12, 2026

Accepted Date

April 20, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

857-888

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1862316

Files