ARŞİV BELGELERİNE GÖRE İSMET İNÖNÜ DÖNEMİ’NDE KOMÜNİST FAALİYETLER VE ALINAN ÖNLEMLER (1938-1950)

Özet

Komünizm, 19. yüzyılda endüstriyel kapitalizmin neden olduğu kötü yaşam koşullarına karşı bir tepki olarak gelişmiştir. Toplumsal ve ekonomik bir değişim teorisi olarak küresel çapta kitlesel hareketlere neden olmuştur. Türk siyasi tarihinde ise ilk olarak 19. yüzyılda etkileri görülen komünizme karşı Millî Mücadele ve Atatürk Dönemi’nde temkinli yaklaşılmıştır. İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı olduğu dönemde komünizm faaliyetleri sert tedbirlerle kontrol altına alınmış ve örgütlenme çalışmalarına izin verilmemiştir. Ancak İnönü Dönemi’nde Türkiye'de ve dünyada değişen konjonktürel ortam söz konusu faaliyetleri cesaretlendirmiştir. Nitekim II. Dünya Savaşı’nda gerçekleşen Rus ilerleyişi ve savaştan sonra Türkiye’nin demokrasiye geçme kararı Türk komünistlerini motive etmiştir. Bu çalışma Atatürk’ün ölümünden sonra İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı olarak siyasi hayatına devam ettiği dönemi kapsamaktadır. Söz konusu bu dönemde Türk solu ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Ancak Türkiye Cumhuriyeti arşiv belgeleriyle yapılan bu araştırma, komünizm meselesinin idari mekanizmaya yansıma biçimini göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma ile komünist faaliyetler, adli ve idari makamlar tarafından alınan önlemler, Soğuk Savaş ekseninde Türkiye Cumhuriyeti’nin iç ve dış politikası ortaya konulmuş olacaktır. Bu bağlamda komünist faaliyetlerin arkasındaki saikler tartışılmaktadır. Arşiv belgeleriyle yapılan bu çalışmanın mukayeseli bilimsel çalışmalar için farklı bir perspektif sunacağı düşünülmektedir.

Abstract

Communism developed in the 19th century as a reaction to the poor living conditions caused by industrial capitalism. As a theory of social and economic change, it has led to mass movements on a global scale. In Turkish political history, communist activities, whose effects were first seen in the 19th century, were approached cautiously during the War of Independence and during the Atatürk period. During the period when İsmet İnönü was president, communist activities were kept under control with harsh measures and no organizational activities were allowed. However, the changing conjunctural environment in Türkiye and the world during the İnönü period encouraged communist activities. Indeed, the Russian advance in World War II and Turkey's decision to transition to democracy after the war motivated Turkish communists. This study covers the period from Atatürk's death until 1950, when İsmet İnönü continued his political life as president. This period has been the subject of many studies on the Turkish left. However, this research, conducted using the archive documents of the Republic of Turkey, is important in terms of showing the way the communism issue was reflected in the administrative mechanism and the way it was evaluated. This study will reveal communist activities, measures taken by judicial and administrative authorities, and the domestic and foreign policy of the Republic of Turkey in the context of the Cold War. In this context, internal and external developments regarding communist activities and the reasons behind them are discussed. It is thought that this study conducted with archival documents will provide a different perspective for comparative scientific studies.

Yazarlar

Nagihan Eren

Anahtar Kelimeler

Komünizm, Türk Solu, İsmet İnönü, Türkiye Cumhuriyeti Arşiv Belgeleri, Soğuk Savaş.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

12 Ocak 2026

Kabul Tarihi

20 Nisan 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

857-888

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1862316

Dosyalar