VAN İLİ AĞIZLARI İLE AZERBAYCAN TÜRKÇESİNDEKİ ORTAK SÖZ VARLIĞI I

Özet

Bir toplumun yüzyıllar boyunca oluşturmuş olduğu maddî ve manevî kültür varlıklarının izleri o toplumun gündelik yaşamda kullandığı söz varlığında izlenebilir. Söz varlığı yaşanan tarihî olayların, toplumun hafızasında iz bırakan sosyal hadiselerin, oluşturulan ve uygulanan ritüellerin izlerini günümüze değin yansıtır. Bu bağlamda toplumun yüzyıllar boyunca tarım, hayvancılık faaliyetleri, müzik, resim, mimarî, edebiyat, gelenek-görenek, halk hekimliği, aile yaşamı, din, yeme-içme, giyim-kuşam… vb. gibi birçok alanda ürettiği kavramları gündelik yaşamda dile getirilen kavramlarla olduğu gibi yansıtır. Nesiller, oluşturmuş oldukları kültürel değerleri ve bu değerler etrafında oluşmuş söz varlıklarını söz konusu kültürel değeri yaşayarak bir sonraki kuşağa aktarır. Doğu Anadolu bölgesinin sınır illeri olan Van, Iğdır, Ardahan, Kars ve Ağrı illerinin Azeri ve Terekeme ağızları fonetik, morfolojik ve söz varlığı bakımından her ne kadar Doğu Anadolu ağızları içinde yer alsa da Azerbaycan Türkçesi yazı dili ve ağızlarıyla da birçok yönden ortak hususiyetler taşır. Van ve çevresindeki yerleşim yerlerinin halk edebiyatı, halk kültürü ve dil ürünleri üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde Türk dilinin tarihî dönemlerinde kullanılan birçok sözcüğün şekil ve anlam bakımından yöre ağızlarında korunduğu ve aktif bir şekilde kullanıldığı görülür. Bu bağlamda Van ili ağızları ile Azerbaycan Türkçesi söz varlıkları karşılaştırmalı bir şekilde incelendiğinde bugün Türkiye Türkçesi yazı dilinde şekil ve anlam bakımından kullanılmayan birçok sözcüğün Azerbaycan Türkçesi ile Van ili ağızlarında ortak kullanıldığı dikkatleri çeker. Van İli Ağızları ile Azerbaycan Türkçesindeki Ortak Söz Varlığı I adı altında yapılan bu çalışmada Van İli ağızlarının Azerbaycan Türkçesiyle ortaklık gösteren söz varlıkları tespit edilmiştir.

Abstract

Traces of the material and spiritual cultural heritage a society has cultivated over centuries can be traced in the vocabulary used in its daily life. Vocabulary reflects the traces of historical events, social events that have left a mark on society's memory, and rituals created and practiced, all the way to the present day. In this context, it reflects the concepts a society has developed over centuries in many areas, such as agriculture, animal husbandry, music, painting, architecture, literature, traditions and customs, folk medicine, family life, religion, food and drink, clothing, and so on, as well as the concepts expressed in daily life. Generations pass on the cultural values they have created and the vocabularies formed around these values to the next generation by experiencing them. Although the Azeri and Terekeme dialects of the border provinces of Van, Iğdır, Bitlis, Ardahan, Kars, and Ağrı, which are Eastern Anatolian provinces, are phonetically, morphologically, and lexically classified as Eastern Anatolian dialects, they also share many common characteristics with the written language and dialects of Azerbaijani Turkish. An examination of studies on the folk literature, culture, and linguistic products of Van and its surrounding settlements reveals that many words used throughout the historical periods of the Turkish language have been preserved in regional dialects in terms of form and meaning and are actively used. In this context, a comparative examination of the vocabularies of Van province dialects and Azerbaijani Turkish reveals that many words not used in written Turkish today, both in terms of form and meaning, are shared between Azerbaijani Turkish and Van dialects. This study, titled Van Province Dialects and Common Vocabulary in Azerbaijani Turkish I, identifies vocabularies common to Azerbaijani Turkish in Van dialects.

Yazarlar

Engin Gökçür

Anahtar Kelimeler

Van ili ağızları, Azerbaycan Türkçesi, söz varlığı, Türkiye Türkçesi.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

5 Aralık 2025

Kabul Tarihi

1 Mart 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

638-675

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1837058

Dosyalar