DEDE KORKUT HİKÂYELERİNDE GÜRCÜ FİGÜRÜ: TARİHSEL, KÜLTÜREL VE ANLATISAL BAĞLAMLAR

Abstract

Dede Korkut Hikâyeleri, yalnızca edebî bir miras değil; aynı zamanda tarihsel, sosyokültürel ve ideolojik bir hafıza mekânı olarak değerlendirilmesi gereken temel metinler arasında yer almaktadır. Çok katmanlı yapılarıyla bu anlatılar, Türk toplumunun değerler sistemi, kültürel kodları ve kimlik inşa süreçlerine ilişkin önemli ipuçları sunmaktadır. Bu çalışmada, Dede Korkut boylarında yer alan Gürcü figürü tarihsel, kültürel ve anlatıbilimsel yönleriyle ele alınmakta; özellikle Türkmen Sahra Nüshası’nın sunduğu katkılar doğrultusunda bu figürün nasıl yeniden üretildiği incelenmektedir. İnceleme, özellikle Evin Yağmalanması, Uruz’un Tutsaklığı ve Kurtarma boylarına odaklanarak, Gürcü karakterlerin işlevlerini ortaya koymaktadır. Gürcü figürü, yalnızca tipik bir düşman karakteri olarak değil; aynı zamanda dönüşebilir, müzakereye açık ve kültürel sınırların yeniden tanımlandığı bir öteki olarak kurgulanmaktadır.
Bu çalışma, postkolonyal kuram, metinlerarası çözümleme ve kültürel anlatı analizi gibi yöntemsel yaklaşımları bir arada kullanarak, Gürcü figürünün Oğuz kimliğinin inşasında üstlendiği rolü çözümlemektedir. Şökli Melik ve Başı-Açuk gibi karakterler, yalnızca savaş karşıtları olarak değil; aynı zamanda anlatısal dönüşümün ve kültürel melezleşmenin temsilcileri olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Türkmen Sahra Nüshası’nda yer alan yeni varyantlar, anlatı evreninin durağan değil; aksine sürekli genişleyen ve dönüşüme açık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Araştırmanın temel bulguları, düşman figürünün sabit bir yapıdan ziyade, tarihsel, dinî ve kültürel bağlamlara bağlı olarak yeniden biçimlenen dinamik bir karakter olarak sunulduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma Dede Korkut Hikâyeleri’ni yalnızca epik bir gelenek çerçevesinde değil; kimlik, ötekilik ve kültürel sınır müzakerelerinin yürütüldüğü canlı ve çok katmanlı metinler olarak değerlendirmektedir. Gürcü figürü üzerinden gerçekleştirilen çözümleme, hem Türk-Gürcü ilişkilerinin kültürel bellekteki izdüşümünü hem de bu anlatıların güncel kimlik tartışmalarına sunduğu katkıyı anlamamıza olanak tanımaktadır. Ayrıca bu makale, yalnızca on üçüncü boyu değil, aynı zamanda on iki kanonik boyu da dikkate alarak, Gürcü figürlerin ve sınır ötekilerinin bütün Dede Korkut külliyatına yayıldığını ortaya koymaktadır.

Authors

Gül Mükerrem Öztürk

Keywords

Dede Korkut Hikâyeleri, Gürcistan, Türkmen Sahra Nüshası, postkolonyal kuram, kültürel dönüşüm, Gürcü figürü

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

April 28, 2025

Accepted Date

September 16, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

98-118

Language

English

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1685826

Files