DEDE KORKUT HİKÂYELERİNDE GÜRCÜ FİGÜRÜ: TARİHSEL, KÜLTÜREL VE ANLATISAL BAĞLAMLAR

Özet

Dede Korkut Hikâyeleri, yalnızca edebî bir miras değil; aynı zamanda tarihsel, sosyokültürel ve ideolojik bir hafıza mekânı olarak değerlendirilmesi gereken temel metinler arasında yer almaktadır. Çok katmanlı yapılarıyla bu anlatılar, Türk toplumunun değerler sistemi, kültürel kodları ve kimlik inşa süreçlerine ilişkin önemli ipuçları sunmaktadır. Bu çalışmada, Dede Korkut boylarında yer alan Gürcü figürü tarihsel, kültürel ve anlatıbilimsel yönleriyle ele alınmakta; özellikle Türkmen Sahra Nüshası’nın sunduğu katkılar doğrultusunda bu figürün nasıl yeniden üretildiği incelenmektedir. İnceleme, özellikle Evin Yağmalanması, Uruz’un Tutsaklığı ve Kurtarma boylarına odaklanarak, Gürcü karakterlerin işlevlerini ortaya koymaktadır. Gürcü figürü, yalnızca tipik bir düşman karakteri olarak değil; aynı zamanda dönüşebilir, müzakereye açık ve kültürel sınırların yeniden tanımlandığı bir öteki olarak kurgulanmaktadır.
Bu çalışma, postkolonyal kuram, metinlerarası çözümleme ve kültürel anlatı analizi gibi yöntemsel yaklaşımları bir arada kullanarak, Gürcü figürünün Oğuz kimliğinin inşasında üstlendiği rolü çözümlemektedir. Şökli Melik ve Başı-Açuk gibi karakterler, yalnızca savaş karşıtları olarak değil; aynı zamanda anlatısal dönüşümün ve kültürel melezleşmenin temsilcileri olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Türkmen Sahra Nüshası’nda yer alan yeni varyantlar, anlatı evreninin durağan değil; aksine sürekli genişleyen ve dönüşüme açık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Araştırmanın temel bulguları, düşman figürünün sabit bir yapıdan ziyade, tarihsel, dinî ve kültürel bağlamlara bağlı olarak yeniden biçimlenen dinamik bir karakter olarak sunulduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma Dede Korkut Hikâyeleri’ni yalnızca epik bir gelenek çerçevesinde değil; kimlik, ötekilik ve kültürel sınır müzakerelerinin yürütüldüğü canlı ve çok katmanlı metinler olarak değerlendirmektedir. Gürcü figürü üzerinden gerçekleştirilen çözümleme, hem Türk-Gürcü ilişkilerinin kültürel bellekteki izdüşümünü hem de bu anlatıların güncel kimlik tartışmalarına sunduğu katkıyı anlamamıza olanak tanımaktadır. Ayrıca bu makale, yalnızca on üçüncü boyu değil, aynı zamanda on iki kanonik boyu da dikkate alarak, Gürcü figürlerin ve sınır ötekilerinin bütün Dede Korkut külliyatına yayıldığını ortaya koymaktadır.

Abstract

The Dede Korkut Tales are among the fundamental texts that should be regarded not only as literary heritage but also as historical, sociocultural, and ideological memory sites. With their multi-layered structure, these narratives provide significant insights into the value system, cultural codes, and identity construction processes of Turkish society. This study analyzes the figure of the Georgian in Dede Korkut tales from historical, cultural, and narratological perspectives, with particular attention to the contributions of the Turkmen Sahra Manuscript. The analysis focuses on three core tales — The Sacking of the House, Uruz’s Captivity, and Rescue — to demonstrate how the Georgian figure is represented and transformed. Constructed not merely as an enemy, the Georgian is portrayed as a negotiable other who reshapes cultural boundaries.
Methodologically, the article combines postcolonial theory, intertextual analysis, and cultural narrative analysis to examine the role of the Georgian figure in the formation of Oghuz identity. Characters such as Şökli Melik and Başı-Açuk are interpreted not only as opponents in battle but also as agents of narrative transformation and cultural hybridization. The new variants in the Turkmen Sahra Manuscript reveal that this narrative universe is not static but continually expanding and open to transformation.
The study concludes that the enemy figure in Dede Korkut Tales is not fixed but dynamically reconstructed according to historical, religious, and cultural contexts. Thus, the tales function not only as epic traditions but also as dynamic and multi-layered texts where identity, otherness, and cultural boundaries are negotiated. By analyzing the Georgian figure, the article highlights two interrelated dimensions: the projection of Turkish-Georgian relations in cultural memory and the contribution of these narratives to contemporary identity debates. The thirteenth tale is examined alongside the twelve canonical tales, demonstrating that Georgian figures and other border characters appear across the entire Dede Korkut corpus.

Yazarlar

Gül Mükerrem Öztürk

Anahtar Kelimeler

Dede Korkut Hikâyeleri, Gürcistan, Türkmen Sahra Nüshası, postkolonyal kuram, kültürel dönüşüm, Gürcü figürü

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Aralık 2025

Gönderim Tarihi

28 Nisan 2025

Kabul Tarihi

16 Eylül 2025

Cilt

13

Sayı

46

Yıl

2025

Sayfa

98-118

Dil

İngilizce

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1685826

Dosyalar