KRONOTOP KURAMI ÇERÇEVESİNDE TAHİR İLE ZÜHRE HALK HİKÂYESİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Tahir ile Zühre halk hikâyesi, Türk halk edebiyatının en bilinen ve köklü anlatılarından biri olup, içerdiği zengin zaman ve mekân tasvirleriyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, hikâyede yer alan zaman ve mekân unsurlarının, anlatının kurgusu ve karakterlerin psikolojik gelişimi üzerindeki derin etkilerini incelemektir. Bu analiz, Mikhail Bakhtin’in kronotop kuramı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bakhtin’in yaklaşımına göre kronotop, zamanın ve mekânın ayrılmaz bir bütünlük içinde, anlatısal birimler oluşturduğu dinamik bir yapıdır. Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyerek, Tahir ile Zühre hikâyesi metninin derinlemesine çözümlenmesine dayalı betimleyici bir yöntem izlemiştir. Bu yöntem, mekân ve zamanın sadece fiziksel değil, aynı zamanda sembolik ve duygusal anlamlarını da ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Yapılan incelemede zindan, saray, yolculuk ve doğa gibi mekânlar; aşk, ayrılık, mücadele ve dönüşüm gibi temel temalarla ilişkilendirilmiştir. Özellikle Tahir’in zindandaki uzun bekleyişi, zamansal bir duraklama hissi yaratırken, Tahir’in kişisel dönüşümünün de mekânı olmuştur. Benzer şekilde, Zühre’nin saraydaki yalnızlığı ve dış dünyadan soyutlanmış konumu, onun yaşadığı duygusal hapsoluşu ve toplumsal engelleri somutlaştıran güçlü bir kronotop örneği sunmaktadır. Elde edilen bulgular, zaman-mekân ilişkilerinin halk hikâyesinin yalnızca olay örgüsünü değil, aynı zamanda duygusal, psikolojik ve kültürel derinliğini de artırdığını göstermiştir. Sonuç olarak kronotop, Tahir ile Zühre halk hikâyesinin anlam dünyasını zenginleştiren, anlatıyı hem tematik hem de yapısal olarak güçlendiren merkezi bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Authors

Merve Nur Sezgin

Keywords

Türk Halk Edebiyatı, Tahir ile Zühre, halk hikâyesi, kronotop, Bakhtin, zaman- mekân.

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

September 24, 2025

Accepted Date

December 14, 2025

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

152-170

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1790752

Files