KRONOTOP KURAMI ÇERÇEVESİNDE TAHİR İLE ZÜHRE HALK HİKÂYESİNİN İNCELENMESİ

Özet

Tahir ile Zühre halk hikâyesi, Türk halk edebiyatının en bilinen ve köklü anlatılarından biri olup, içerdiği zengin zaman ve mekân tasvirleriyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, hikâyede yer alan zaman ve mekân unsurlarının, anlatının kurgusu ve karakterlerin psikolojik gelişimi üzerindeki derin etkilerini incelemektir. Bu analiz, Mikhail Bakhtin’in kronotop kuramı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bakhtin’in yaklaşımına göre kronotop, zamanın ve mekânın ayrılmaz bir bütünlük içinde, anlatısal birimler oluşturduğu dinamik bir yapıdır. Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyerek, Tahir ile Zühre hikâyesi metninin derinlemesine çözümlenmesine dayalı betimleyici bir yöntem izlemiştir. Bu yöntem, mekân ve zamanın sadece fiziksel değil, aynı zamanda sembolik ve duygusal anlamlarını da ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Yapılan incelemede zindan, saray, yolculuk ve doğa gibi mekânlar; aşk, ayrılık, mücadele ve dönüşüm gibi temel temalarla ilişkilendirilmiştir. Özellikle Tahir’in zindandaki uzun bekleyişi, zamansal bir duraklama hissi yaratırken, Tahir’in kişisel dönüşümünün de mekânı olmuştur. Benzer şekilde, Zühre’nin saraydaki yalnızlığı ve dış dünyadan soyutlanmış konumu, onun yaşadığı duygusal hapsoluşu ve toplumsal engelleri somutlaştıran güçlü bir kronotop örneği sunmaktadır. Elde edilen bulgular, zaman-mekân ilişkilerinin halk hikâyesinin yalnızca olay örgüsünü değil, aynı zamanda duygusal, psikolojik ve kültürel derinliğini de artırdığını göstermiştir. Sonuç olarak kronotop, Tahir ile Zühre halk hikâyesinin anlam dünyasını zenginleştiren, anlatıyı hem tematik hem de yapısal olarak güçlendiren merkezi bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Abstract

The folk tale Tahir and Zühre stands as one of the most prominent and deeply rooted narratives in Turkish folk literature, distinguished by its rich depictions of time and space. The primary objective of this study is to examine the profound effects of the elements of time and space on the narrative's plot and the psychological development of its characters. This analysis is conducted within the framework of Mikhail Bakhtin’s chronotope theory. According to Bakhtin, the chronotope is a dynamic structure where time and space form an inseparable unity, creating narrative units. The research adopts a qualitative approach, employing a descriptive methodology based on a detailed textual analysis of the Tahir and Zühre narrative. This method aims to reveal not only the physical but also the symbolic and emotional meanings of time and space. The analysis correlates settings such as the prison, the palace, journeys, and nature with core themes like love, separation, struggle, and transformation. Specifically, Tahir’s long wait in prison creates a sense of temporal stasis while also serving as the setting for his personal transformation. Similarly, Zühre’s loneliness in the palace and her isolation from the outside world provide a powerful chronotope example, concretizing her emotional imprisonment and the societal barriers she faces. The findings indicate that the time-space relationships enhance not only the folk tale’s plot but also its emotional, psychological, and cultural depth. Consequently, the chronotope is evaluated as a central element that enriches the semantic world of the Tahir and Zühre folk tale, strengthening the narrative both thematically and structurally.

Yazarlar

Merve Nur Sezgin

Anahtar Kelimeler

Türk Halk Edebiyatı, Tahir ile Zühre, halk hikâyesi, kronotop, Bakhtin, zaman- mekân.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Mart 2026

Gönderim Tarihi

24 Eylül 2025

Kabul Tarihi

14 Aralık 2025

Cilt

14

Sayı

1

Yıl

2026

Sayfa

152-170

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1790752

Dosyalar